Hiệu ứng “Đứt gãy” chuỗi cung ứng hàng điện tử, công nghệ trở nên khan hiếm

Khi việc mua một chiếc laptop không còn đơn giản

Câu chuyện của một khách hàng tại TP.HCM phản ánh rất rõ thực trạng này. Khi cần mua một chiếc laptop Dell 5402 phục vụ công việc, anh phải đi nhiều cửa hàng nhưng đều nhận được câu trả lời quen thuộc: “hết hàng”. Không chỉ vậy, muốn mua còn phải đặt cọc trước và chờ 3–4 tuần. Ở một số nơi, giá sản phẩm còn bị đẩy lên cao hơn so với niêm yết ban đầu.

Điều đáng nói là đây không phải trường hợp cá biệt. Nhiều người tiêu dùng buộc phải chuyển sang thương hiệu khác hoặc chấp nhận sản phẩm không hoàn toàn phù hợp, chỉ vì không có hàng.

Thị trường từ đó cũng thay đổi: quyền chủ động không còn nằm ở người mua, mà nghiêng về phía nguồn cung.

Giá tăng – không phải ngẫu nhiên

Từ giữa năm 2021, giá laptop của nhiều thương hiệu như Acer, Dell, HP đã đồng loạt tăng từ 5–10%. Đây không phải là một đợt điều chỉnh ngắn hạn, mà là hệ quả của nhiều yếu tố cộng hưởng.

Thứ nhất là sự thiếu hụt linh kiện. Những thành phần quan trọng như chip, card đồ họa, ổ cứng… đều phụ thuộc vào chuỗi sản xuất toàn cầu. Khi các nhà máy tại Trung Quốc quá tải, hoặc tại Ấn Độ phải đóng cửa vì dịch, nguồn cung lập tức bị co hẹp.

Thứ hai là chi phí logistics tăng mạnh. Giá cước vận chuyển đường biển leo thang khiến chi phí nhập khẩu đội lên đáng kể. Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp buộc phải điều chỉnh giá bán để duy trì hoạt động.

Thứ ba là sự ưu tiên thị trường. Hàng hóa từ các nhà sản xuất lớn thường được ưu tiên cho châu Âu và Mỹ – những thị trường có sức mua cao và phục hồi nhanh hơn. Điều này khiến các quốc gia như Việt Nam chịu áp lực thiếu hụt rõ rệt hơn.

Không chỉ laptop – cả hệ sinh thái công nghệ đều bị ảnh hưởng

Nếu như smartphone vẫn tương đối ổn định nhờ sản lượng lớn và chuỗi cung ứng tốt hơn, thì các thiết bị chuyên dụng và linh kiện lại rơi vào tình trạng “khát hàng”.

Các cửa hàng điện tử cho biết nhiều thiết bị viễn thông, linh kiện thay thế hay sản phẩm công nghệ chuyên sâu hiện phải đặt hàng từ 2–3 tháng mới có. Trong khi trước đây, thời gian này chỉ khoảng 1 tháng.

Ở phân khúc laptop, tình trạng còn nghiêm trọng hơn. Các dòng máy từ 8–50 triệu đồng đều thiếu hụt, đặc biệt phân khúc phổ thông 14–20 triệu gần như “cháy hàng”. Đây lại chính là nhóm sản phẩm có nhu cầu cao nhất từ học sinh, sinh viên và nhân viên văn phòng.

Điều này cho thấy, đứt gãy chuỗi cung ứng không chỉ là câu chuyện của ngành sản xuất, mà đã lan rộng, tác động trực tiếp đến hành vi tiêu dùng và khả năng tiếp cận công nghệ của xã hội.

Doanh nghiệp xoay xở trong thế bị động do đứt gãy chuỗi cung ứng

Trong cơn “bão” chuỗi cung ứng bị đứt gãy do chiến tranh trung đông, ông Đào Thanh Khương - Chủ tịch Hội đông quản trị Công ty cổ phần công nghệ TSC Việt Nam  các doanh nghiệp bán lẻ và nhập khẩu buộc phải thay đổi chiến lược kinh doanh, tìm nguồn hàng thay thế chuỗi cung ứng do bị đứt gãy để có hàng cung cấp khí đối tác cần, đồng thời giữ mối liên lạc với các đối tác truyền thống..

Thay vì nhập hàng theo nhu cầu ngắn hạn, họ phải đặt hàng sớm hơn, thậm chí theo quý hoặc dài hơn, để đảm bảo có nguồn cung ổn định. Điều này đòi hỏi năng lực dự báo thị trường tốt hơn và khả năng tài chính đủ mạnh để duy trì tồn kho.

Một số hệ thống lớn đã chủ động làm việc trực tiếp với hãng và nhà phân phối từ rất sớm, nhằm đảm bảo dòng hàng về đều đặn theo từng tháng. Đây là lợi thế giúp họ duy trì được nguồn cung, trong khi các cửa hàng nhỏ lẻ gặp nhiều khó khăn hơn do không có hàng dự phòng.

Tuy nhiên, không phải doanh nghiệp nào cũng có đủ nguồn lực để làm điều đó. Với các đơn vị nhỏ, việc nhập hàng trở nên rủi ro hơn bao giờ hết: đặt sớm thì lo tồn kho, đặt muộn thì không có hàng để bán thậm chí giá cả cao gấp đôi.

TSC Việt Nam xuất hàng cho đối tác tại Hà Nội

Áp lực dồn lên người tiêu dùng

Cuối cùng, người chịu tác động trực tiếp nhất vẫn là người tiêu dùng.

Họ phải đối mặt với ba lựa chọn không mấy dễ chịu:

• Chờ đợi lâu hơn để có đúng sản phẩm mong muốn
• Chấp nhận giá cao hơn
• Hoặc thay đổi nhu cầu, chọn sản phẩm khác

Trong bối cảnh công nghệ ngày càng gắn liền với công việc và học tập, việc thiếu hụt thiết bị không chỉ là bất tiện, mà còn ảnh hưởng đến hiệu suất lao động và cơ hội phát triển cá nhân.

Đặc biệt trong giai đoạn làm việc từ xa, học online bùng nổ, laptop và thiết bị công nghệ gần như trở thành “công cụ thiết yếu”. Khi nguồn cung bị gián đoạn, áp lực càng lớn hơn.

Đứt gãy – nhưng không phải không có lối ra

Dù tình hình còn nhiều khó khăn, các chuyên gia nhận định đây chủ yếu là tác động trong ngắn hạn. Chuỗi cung ứng toàn cầu đang dần thích nghi, các nhà sản xuất cũng tìm cách đa dạng hóa nguồn cung và tối ưu vận hành.

Về phía doanh nghiệp, bài học rút ra là không thể phụ thuộc vào một nguồn cung duy nhất. Việc xây dựng hệ thống dự phòng, đa dạng hóa đối tác và chủ động kế hoạch nhập hàng sẽ trở thành yếu tố sống còn.

Còn với người tiêu dùng, sự linh hoạt trong lựa chọn và tâm lý “mua sớm – chuẩn bị trước” sẽ giúp giảm bớt áp lực trong những giai đoạn biến động.

Kết luận

“Đứt gãy” chuỗi cung ứng không chỉ là một thuật ngữ kinh tế, mà đã trở thành trải nghiệm thực tế của hàng triệu người. Từ việc mua một chiếc laptop đến vận hành cả một hệ thống doanh nghiệp, tất cả đều bị ảnh hưởng bởi những biến động toàn cầu.

Trong thách thức luôn có cơ hội. Đây cũng là thời điểm để doanh nghiệp tái cấu trúc, nâng cao năng lực quản trị, và để thị trường tiến tới một trạng thái bền vững hơn và hơn hết, nó nhắc chúng ta rằng: trong một thế giới kết nối chặt chẽ, chỉ cần một mắt xích đứt gãy – cả hệ thống sẽ chao đảo.